BACH I GŁOSY ŚWIĄT BOŻEGO NARODZENIA
Filharmonia Państwowa w Koszycach
Zbyněk MÜLLER, dyrygent i obojista
Maroš POTOKÁR, skrzypce
Barbora LENÁRTOVÁ, skrzypaczka
Dziecięcy chór Pro Musica – Magnólia
Viera DŽOGANOVÁ, dyrygentka chóru
Collegium Technicum
Iryna DEMIANYSHYNA, dyrygentka chóru
Michal ONUFER, bas
Program:
Johann Sebastian Bach: Koncert na dwie skrzypiec i orkiestrę d-moll, BWV 1043 15´
Johann Sebastian Bach: Koncert na obój i orkiestrę d-moll, BWV 1059 14´
— przerwa —
Norbert Bodnár: Msza bożonarodzeniowa F-dur na bas solo, chór dziecięcy i orkiestrę 24´
Arthur Honegger: Kantata bożonarodzeniowa 25´
Koncert na dwie skrzypiec d-moll BWV 1043 należy do absolutnych szczytów twórczości instrumentalnej Bacha i zalicza się do najpopularniejszych dzieł późnego baroku. Utwór ten stanowi doskonałą syntezę ówczesnego stylu włoskiego, zwłaszcza wpływów Antonia Vivaldiego, oraz charakterystycznego dla Bacha, głęboko dopracowanego niemieckiego kontrapunktu. W odróżnieniu od tradycyjnych koncertów, w których jeden solista rywalizuje z orkiestrą, Bach stawia tu na pierwszym planie instrumenty o równorzędnej pozycji. Instrumenty te nieustannie komunikują się ze sobą, łączą się, naśladują i prowadzą fascynujący muzyczny dialog. Utwór rozpoczyna się energicznym, fugowym tematem w orkiestrze, który natychmiast przejmują obaj soliści. Muzyka jest pełna rytmicznej energii i ścisłej struktury polifonicznej, w której obaj wykonawcy przekazują sobie wirtuozowskie pasaże z zapierającą dech w piersiach szybkością. W drugiej części rytmicznie spokojny akompaniament w stylu siciliany tworzy przestrzeń dla wspaniałej kantyleny. Część końcowa charakteryzuje się brawurowym naśladowaniem obu głosów solowych, przy czym dynamiczne tematy przeplatają się w porywającym tempie.
Z oryginalnego Koncertu d-moll BWV 1059 Bacha na obój zachował się jedynie fragment pierwszych dziewięciu taktów, zapisany w jego rękopisie. Pozostała część utworu znana jest dzięki późniejszej przeróbce materiału muzycznego w formę Koncertu na klawesyn i orkiestrę d-moll. Na podstawie tych źródeł powstały współczesne rekonstrukcje koncertu na obój. Utwór ten prawdopodobnie wiąże się z działalnością Bacha w Köthenie. Rekonstrukcja koncertu opiera się na trójczęściowym modelu Allegro-Adagio-Presto. Pierwsza część opiera się na wyraźnej zasadzie ritornelu; powroty materiału podstawowego w partii orkiestry przeplatają się z epizodami solowymi, w których obój zyskuje przestrzeń na inwencję melodyczną i figuratywną. Największy kontrast ekspresyjny wprowadza Adagio. Na tle spokojnego podkładu harmonicznego rozwija się długa kantylena instrumentu solowego, której charakter jest bliski melodii wokalnej. Zakończeniowe Presto ponownie przynosi muzykę pełną ruchu motorycznego i aktywności kontrapunktycznej, przy czym Bach stopniowo narasta napięcie przede wszystkim dzięki drapieżnej energii rytmicznej i błyskotliwemu nakładaniu się imitacji.
Msza bożonarodzeniowa w tonacji F na bas solo, chór dziecięcy i orkiestrę Norberta Bodnára powstała w wyniku rozszerzenia i przeróbki Małej mszy bożonarodzeniowej na chór dziecięcy i orkiestrę z 1996 roku. W porównaniu z pierwotną wersją dodano partię solowego basu (quasi postać pasterza) oraz trzy nowe części. Oprócz tekstu ordynarium mszalnego w tym imponującym utworze ułożono na muzykę wersy słowackiej poezji ludowej. Autor mówi o niej: „Pod względem melodycznym i harmonicznym, a także dzięki połączeniu z chórem dziecięcym, moje dzieło jest bardzo przystępne i ujmujące. W mszy, składającej się z pięciu podstawowych części, starałem się zawrzeć wszystko, co wiąże się z Bożym Narodzeniem i mszą w ogóle: solową kadencję organową, sporadyczny chór a capella, dzwoneczki, instrumenty ludowe – ozembuch, fujara, dudy oraz ogólny radosny nastrój. Starałem się więc, by ten utwór sprawił radość nie tylko słuchaczom, ale także mnie samemu.”
Une Cantate de Noël ( Kantata bożonarodzeniowa) należy do ostatnich, a jednocześnie najważniejszych dzieł szwajcarskiego kompozytora Arthura Honegger. Skomponował ją w latach 1952–1953 dla Bazylejskiego Chóru Kameralnego i jego założyciela Paula Sachera. Jest to rozbudowana kompozycja wokalno-instrumentalna na baryton solo, chór mieszany, chór dziecięcy, organy i orkiestrę. Honegger potraktował opowieść bożonarodzeniową jako fascynujące połączenie elementów kompozycyjnych i zbudował ją formalnie z różnych, kontrastujących ze sobą fragmentów. Wstęp charakteryzuje się mrocznym, napiętym brzmieniem. Organy wprowadzają powolną muzykę, z której stopniowo wyłania się chóralne „De profundis” oparte na 130. psalmie. Przebieg muzyczny zmierza ku dramatycznej kulminacji, a następnie ku biblijnemu przesłaniu o narodzinach Chrystusa. Centralnym punktem kantaty jest „Quodlibet des Noëls”. Honegger łączy w nim tradycyjne francuskie i niemieckie kolędy z łacińskim tekstem „Gloria”. Warstwowość i kontrapunktyczne połączenie pieśni tworzy wyjątkowy i barwny obraz muzyczny, w którym różne tradycje spotykają się w imponującej oprawie dźwiękowej.