DVOŘÁKOWA NOVOSVETSKÁ
Filharmonia Państwowa w Koszycach
Tomáš BRAUNER, dyrygent
Maria IOUDENITCH, skrzypce
Program:
Ján Levoslav Bella: Uwertura koncertowa Es-dur 6´
Samuel Barber: Koncert na skrzypce z orkiestrą, op. 14 25´
— przerwa —
Antonín Dvořák: IX Symfonia e-moll, op. 95 „Z Nowego Świata” 40´
Preludium koncertowe Es-dur autorstwa Jána Levoslava Belli jest kluczowym dziełem słowackiej tradycji orkiestrowej. Utwór powstał podczas pobytu autora w Kremnicy w 1876 roku. Dla Belli był to okres intensywnego poszukiwania charakteru muzyki słowackiej. Przedmucha koncertowa jest jego trzecim utworem orkiestrowym. Chociaż autor czerpał inspirację ze słowackiej melodyki pieśniowej, w twórczości instrumentalnej jednocześnie nawiązywał do europejskiego neoromantyzmu. Duży wpływ wywarła na niego zwłaszcza estetyka Franza Liszta i Richarda Wagnera, z którymi łączyło go wyczucie dramatycznej kompozycji i bogatego brzmienia orkiestrowego. Utwór wykorzystuje zasady klasyczno-romantycznej formy sonatowej i rozpoczyna się monumentalnym, pompatycznym wstępem, który zapowiada uroczysty nastrój dzieła.
Koncert na skrzypce i orkiestrę op. 14amerykańskiego kompozytora Samuela Barbera stanowi jedną z najjaśniejszych pereł repertuaru skrzypcowego XX wieku. Barber ukończył utwór w 1939 roku i, pozostając wiernym swojemu charakterystycznemu językowi muzycznemu, stworzył kompozycję w duchu neoromantyzmu. W czasach, gdy europejską i amerykańską awangardę muzyczną dominował surowy, racjonalny konstruktywizm, Barber stworzył utwór pełen żarliwej melodyki, tonalnej czystości i niepohamowanej emocjonalności. Koncert przyciąga uwagę już samą swoją nietradycyjną, dramaturgicznie asymetryczną strukturą, w której dwie pierwsze liryczne części ostro kontrastują z trzecią. Utwór odniósł natychmiastowy sukces i do dziś fascynuje publiczność połączeniem intymnej liryki i dzikiego temperamentu.
Antonín Dvořák osiągnął szczyt swojego mistrzostwa kompozytorskiego w IX Symfonii e-moll „Z Nowego Świata ”. To najpopularniejsze na świecie dzieło Dvořáka powstało w pierwszym roku pobytu kompozytora w USA i stanowi doskonałą symbiozę treści i formy. Ogólny charakter symfonii jest przede wszystkim wynikiem inspiracji nowym otoczeniem i nowymi bodźcami kulturowymi, które twórcza inwencja kompozytora przekształciła w dzieło o wyjątkowych walorach. Symfonia zachowuje klasyczne schematy wywodzące się z głębokich tradycji muzyki europejskiej. Charakteryzuje się godną podziwu melodyjnością, czystością linii melodycznych, porywającą rytmiką, niesamowitą witalnością oraz równowagą wszystkich elementów muzycznych. Utwór stanowi fascynujące połączenie czeskiej tradycji muzycznej, amerykańskich inspiracji oraz artystycznych wizji Dvořáka.